Muôn kế hại trà Việt

Ngày đăng: 23/03/2022 - Lượt xem: 178

Lam Phong – Báo Thanh Niên

     Cây trà mọc tự nhiên trên khắp vùng Đông – Tây Bắc Việt Nam, các vùng biên giới cũng có, cớ sao “giặc trà” cứ muốn lấn sang ta hạ thủ cây trà Việt?

Cách đây hơn 10 năm, khi trà Shan tuyết cổ thụ trở nên có tiếng đã nảy sinh trào lưu đào gốc trà cổ thụ đem về vườn nhà trồng làm cảnh. Thú chơi này chỉ được khoảng 5 năm rồi tắt, bởi dân chơi phát hiện hễ cây trà rời khỏi nơi sống ban đầu, dù chăm sóc tốt đến mấy, được 2 – 3 năm cũng tự lìa đời. Trà cổ thụ tưởng may mắn thoát đại nạn, nhưng…

Những gốc trà với đường kính hơn 20 cm, áng chừng trên trăm năm tuổi, bị đốn hạ ở vùng Thượng Sơn, Hà Giang

Những gốc trà với đường kính hơn 20 cm, áng chừng trên trăm năm tuổi, bị đốn hạ ở vùng Thượng Sơn, Hà Giang.

Cú đánh truyền thông

Giới sản xuất trà ở Hà Giang vẫn nhớ những chiêu trò ép giá nguyên liệu, thu gom với giá rẻ, khi lấy được nguyên liệu ngon đem trộn trà bẩn và tiến hành thu gom đem về biên giới, lôi kéo truyền thông sở tại, tổ chức rầm rộ những buổi tiêu hủy để ồn ào đổ lỗi hết cho nông dân Việt. Cứ thế, bao năm qua, giá xuất khẩu trà của người dân tộc bản địa Đông – Tây Bắc, lệ thuộc hoàn toàn vào thương lái từ bên ngoài.

Năm 2015 tại Thái Nguyên, lần đầu Việt Nam tổ chức cuộc thi pha trà Tea Master Cup dưới sự đồng ý của tổ chức Tea Master Cup quốc tế. Trước khi cuộc thi diễn ra, nhiều thương lái “lạ” đặt nông dân các vùng trà sản xuất trà bẩn, trộn bùn, trộn bột đá vào thành phẩm trà khô rồi mang đi không rõ mục đích. Ngay bản thân người sản xuất cũng khẳng định trà này không thể uống, nhưng vì được đặt số lượng nhiều và họ mang đi chứ không tiêu thụ trong nước nên vẫn làm. Thế rồi vụ việc được đánh tiếng đến truyền thông trong nước, những cảnh báo, những phóng sự thực tế về trà bẩn lên sóng, thị trường trà Việt tự thân lao đao, còn thương lái biến mất dạng.

Xâu chuỗi lại sự việc, giới làm trà mới ngộ ra đợt trà bẩn lưu manh ấy hóa ra là mưu kế của “giặc trà”, chỉ tốn tiền thu mua vài tạ trà trồng cây thấp, giá rẻ mạt nhưng đã tạo được hiệu ứng truyền thông lan rộng về trà bẩn nhằm hạ uy tín trà Việt trước khách mời và hội đồng quốc tế (Đài Loan, Hàn Quốc, Nga, Úc…) của cuộc thi Tea Master Cup năm ấy.

Một cây trà măng bị đưa ra khỏi rừng, chuẩn bị vận chuyển đến người mua ở vùng biên giới Quản Bạ

Một cây trà măng bị đưa ra khỏi rừng, chuẩn bị vận chuyển đến người mua ở vùng biên giới Quản Bạ.

Trà Việt nhiễm độc?

Những năm 2020 – 2021, thêm đợt đồn thổi gây hoang mang nhiều người rằng trà cổ thụ Hà Giang bị nhiễm chì nặng, uống vào không tốt cho sức khỏe.

Hà Giang sở hữu nhiều mỏ quặng, từ sắt, mangan, kẽm, thiếc, cao lanh, chì… Với cây trà cổ thụ, hễ mọc ở vùng khoáng chất nhiều, độ cao trên 1.500 m, gió nhiều, độ ẩm dày, khí hậu chênh lệch giữa ngày và đêm cao…, trà sẽ cho chất lượng tốt. Nhưng tìm hiểu các vùng mỏ quặng của Hà Giang, đặc biệt là quặng chì, thường ở vùng đất thấp như Ao Xanh (xã Yên Bình, H.Quang Bình), mỏ chì Tà Pan (xã Minh Sơn, H.Bắc Mê), mỏ Sủa Nhè Lử (xã Xín Cái, H.Mèo Vạc), Sàng Thần (H.Bắc Mê) và Bản Lý (H.Yên Minh)… lại không phải là địa bàn cây trà cổ thụ.

Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với giới hạn ô nhiễm kim loại nặng trong thực phẩm của Bộ Y tế, trà và các sản phẩm trà có lượng chì phải dưới 2,0 mg/kg. Trong khi đó, theo kết quả kiểm nghiệm do Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia thực hiện, hàm lượng chì trong trà Hà Giang chỉ từ 0,18 mg/kg trở xuống. Các hàm lượng kim loại độc hại khác như arsen, thủy ngân theo quy định kỹ thuật là 1,0 mg/kg, các kết quả kiểm nghiệm chỉ ở mức 0,024 (arsen) và 0,004 (thủy ngân).

Thông tin trà nhiễm chì tung ra thời điểm trước vụ xuân 2022, và cũng là lúc những doanh nghiệp sản xuất trà đang phải ôm khá nhiều sản phẩm do việc xuất khẩu khó khăn 2 năm qua bởi Covid-19, thực chất lại là một cú dìm hàng cho trà Việt tiếp tục mất giá, mất uy tín, tạo điều kiện thuận lợi cho thương lái bên ngoài thu mua trà chất lượng cao nhưng với giá rẻ mạt.

Nhớ lại trong một hội chợ trà quốc tế diễn ra ở Thâm Quyến trước đại dịch Covid-19, một tranh cãi nảy lửa giữa Quốc An, nhà sản xuất trà từ Hà Giang, và khách tham quan các gian hàng trà Việt. Khách nêu lý do trà Việt không có trà sạch, bởi thời chiến tranh, Mỹ rải chất độc da cam vào rừng, khiến trà bị nhiễm độc (!). Quốc An vất vả lôi bản đồ Việt, khoanh vùng trà cổ thụ vùng Đông – Tây Bắc rồi vùng Tây nguyên, miền Trung Việt Nam, giải thích: “Nước có bao giờ chảy ngược từ vùng thấp lên cao được không? Trà cổ thụ Việt ở Đông – Tây Bắc, còn chất độc chiến tranh ảnh hưởng nhiều vùng miền Trung, nước sao chảy được hơn ngàn cây số ngược lên tận núi cao để nhiễm độc vào trà?”. Khách khi ấy mới hiểu chuyện, gật gù đồng ý. Có thể thấy cách “giặc trà” đồn thổi gây rất nhiều bất lợi cho trà Việt.

Người H’mông nghỉ chân dưới gốc trà cổ thụ ở Ngài Là Thầu, giáp biên Trung Quốc

Người H’mông nghỉ chân dưới gốc trà cổ thụ ở Ngài Là Thầu, giáp biên Trung Quốc.

Hạ thủ cây trà

Ngày trước khi trào lưu hạ cây trà cổ thụ mới nhen nhóm ở miền biên giới Hà Giang, một người làm trà kỳ cựu, tâm huyết với cây trà cổ thụ khi ấy là ông Ngô Viết Thành đau xót: “Họ sang đây “dụ” bà con đốn trà, xẻ ván để bán, chỉ mua những ván bề ngang hơn 50 cm, mà ván trà thì chẳng làm được gì vì nó mềm, vân cũng không đẹp, dễ mối mọt. Cách làm đấy là để bên mình hết cây trà to, còn lại bên họ có, khi đấy họ làm thương hiệu, nói rằng đang sở hữu những cây trà to nhất thế giới”.

Ở những vùng cây nguyên sinh thuộc địa bàn biên giới Lai Châu, cán bộ biên phòng cho biết từ 2018 – 2019 đã phát hiện việc cây trà cổ thụ trong rừng bị đào gốc, đổ muối khiến cây chết dần, và kế hạ thủ ấy chỉ nhắm đến những cây trà có đường kính lớn.

_____________________________________________________________
Trà Việt chất lượng nhưng chưa có thương hiệu mạnh

Theo số liệu tổng kết từ Hiệp hội Chè Việt Nam, năm 2021, trà Việt xuất khẩu chính ngạch vào thị trường Trung Quốc 8.700 tấn, là thị trường lớn thứ 4 về nhập khẩu trà của Việt Nam (dẫn đầu là Pakistan với 38.300 tấn, Đài Loan 17.200 tấn, Nga 11.200 tấn). Riêng với trà cổ thụ, thị trường Trung Quốc dẫn đầu về số lượng nhập khẩu, đa phần theo đường tiểu ngạch. Chuyện giao thương không minh bạch lại là cớ để “giặc trà” tận dụng kẽ hở hạ uy tín trà Việt.

TS Nguyễn Hữu La, Phó viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc, cho biết: “Hiện nay với giống trà, chúng ta không kém các nước trồng trà trên thế giới vì có đủ hết nguồn gien cho 3 loại sản phẩm trà đen, trà xanh và trà olong. Tuy nhiên, chúng ta làm thị trường nhưng chưa có được thương hiệu mạnh. Rất nhiều khách hàng nước ngoài không biết đến trà Việt Nam dù xuất khẩu trà nằm trong top 5 thế giới”.

Đại tá Phan Hồng Minh, Chính ủy Bộ đội Biên phòng, đại diện Chỉ huy các đồn biên phòng Lai Châu, cho biết: “Rất may vụ việc được phát hiện sớm và chiến sĩ biên phòng đã kịp thời cảnh báo bà con dân bản, giúp bà con hiểu biết, bảo vệ, chăm sóc những cây trà đại thụ của rừng”.

Một giống trà mới được phát hiện những năm gần đây, gọi là trà măng (do búp trà hệt như búp cây măng tre). Theo sách Trà Kinh của thần trà Lục Vũ viết từ thời nhà Đường, trà măng là loại trà quý (Duẩn thủ thượng = Măng trà là thượng phẩm). Giới làm trà Việt gọi bằng tên khác là trà tiên, trà móng rồng. Cuối năm 2021, địa bàn Hà Giang cũng đã có hiện tượng thuê người dân vào rừng sâu, tìm săn cây trà măng, đào lên mang ra khỏi rừng bán theo đặt hàng của thương lái, thân đường kính hơn 20 cm với giá chỉ 800.000 đồng/cây.

Những cây trà rừng mọc nguyên sinh, ngoài chuyện bị “giặc trà” phá hoại, lại đối mặt thực trạng khác là khi thu hái, do cây rừng không ai làm chủ, trà không thuộc nhóm cây lấy gỗ và cây lâm sản ngoài gỗ, người dân tự do khai thác, cây vươn trong rừng nên cành rất cao, việc đốn cành hái búp cho nhanh diễn ra thường xuyên. Cứ theo kiểu khai thác ấy, chỉ vài năm nữa cây trà khi mất hết cành lá cũng sẽ chết dần mòn chứ không thể tồn tại.

Hỏi đáp

      Không có một quy tắc duy nhất nào về việc pha trà được áp dụng cho tất cả loại trà, bởi vì mỗi loại đều độc đáo và xứng đáng được xử  lý theo cách riêng. Có nhiều phương pháp pha chế khác nhau vì có những loại trà khác nhau. Thời gian pha trà thay đổi tùy theo từng loại và tùy sở thích riêng của mỗi người. Với người Việt, nghệ thuật pha trà được gói gọn trong câu “nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh”. A. Nước – thứ nguyên liệu đầu vị. Cách đây 1200 năm, người ta... Xem thêm
        Là một yếu tố trực tiếp cấu thành nên thực thể sản phẩm. Do vậy, chất lượng của nguyên liệu trà búp ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của trà sản phẩm. Nguyên liệu trà búp đảm bảo chất lượng là điều kiện quan trọng đầu tiên tạo nên được một vị trà ngon. A. MÙA THU BÚP Chất lượng của trà sản phẩm phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng của trà búp, tức là trà nguyên liệu và chất lượng của nguyên liệu lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Các yếu tố này, theo ý kiến của nhiều nhà nghiên cứu hiện nay, có...
Xem thêm
     Trà là một trong những loại thức uống quen thuộc của người Việt Nam. Thưởng thức tách trà vào buổi sáng sớm là thói quen của nhiều người, giúp tinh thần khoan khoái và rất tốt cho sức khỏe. Xưa các cụ hiểu trà, trước khi thưởng trà nào, thường tìm hiểu rất kỹ về nguồn gốc xuất xứ, cách trồng, chăm sóc & chế biến. Những cánh trà nhỏ đều tăm tắp, mảnh mai, cong và mềm mại… là một trong số các tiêu chí để lựa chọn trà cộng với sự tinh tế của nghệ thuật pha trà, kết hợp hài hoà giữa ấm và...
Xem thêm
     Nhà sư Tuệ Tĩnh từng nói: “Trà làm cho tâm hồn sảng khoái, thanh nhiệt cơ thể. Uống một bát vạn nỗi ưu phiền tan biến”. Bởi vậy trà ở Việt Nam không là đạo mà trà đã là một phần của cuộc sống. Trong mỗi ngôi nhà ở làng quê, hay dưới mái chùa ngay giữa thủ đô Hà Nội, cố đô Huế hay TP.Hồ Chí Minh và khắp nơi trên cả nước, hàng ngày chúng ta vẫn được dùng một thức uống độc đáo – chè tươi, đó chính là nhờ việc quốc dân hóa cây chè của vị Thánh trà Việt – Thiền sư...
Xem thêm
     Trong tiếng Việt, ở miền Bắc thường dùng từ chè trong câu ca dao Hà Nội 36 phố phường “Uống chè mạn hảo, ngâm nôm Thuý Kiều”. “Sớm ba chén chè sen, mát ruột, nài chi vò đất hẩm hiu” (Nguyễn Trãi); “Chắc chắc nước chè xanh là mặt hàng cốt yếu” (Nguyễn Chí Hoan); hay các câu “Văn hóa chè và trà đạo Việt Nam” (Ngô Linh Ngọc); “Viện nghiên cứu chè Phú Hộ có nhiều giống chè như Trung Du, Shan, Trung Quốc và Ấn Độ”; hoặc “VINATEA trong năm 1998 đã xuất khẩu 17.000 tấn chè đen, chè xanh…”; “Nguồn gốc cây chè và...
Xem thêm
     Nhiều ngành đều có ông tổ của ngành mình, nhưng ngành trà Việt Nam thì không thấy ông tổ là ai?” Tìm khắp các tư liệu lịch sử, chúng tôi không thể tìm ra được câu trả lời thỏa đáng, chỉ biết dân Lạc Việt đã uống trà từ rất xa sưa.Để trả lời cho được câu hỏi này, chúng tôi đã tiến hành một cuộc khảo sát nhanh đến xã Tân cương, Thái Nguyên. Vùng trà ngon nổi tiếng nhất Việt Nam, hy vọng ít nhất cũng tìm được ông tổ cây chè Thái Nguyên. Đồi chè Tân Cương – Thái Nguyên. Hiện nay chưa phát...
Xem thêm
“Bộ trà cụ phỉ cái tình “Mát nóng ấm lạnh” phát sinh “Thời Trà” “Xuân – hạ – thu – đông” phân ra Đồ trà bốn bộ phải là riêng biệt Cũng Ấm, Tống, Quận và Chuyên Nhưng đã phân định rẽ riêng khi dùng” ♨️ Nghệ thuật “khai ấm” Hồng Sa Trong giới QUÝ TRÀ HỮU, khai ấm là giai đoạn tiên quyết vì nó sẽ đánh thức linh hồn của các dòng ấm gốm mà một sản phẩm Việt tiêu biểu mà Tan Cuong Green Tea phân phối mang tên Hồng Sa. Ngược dòng thời gian, trở về cuộc thiên di đầu tiên của các cụ liệt tổ,...
Xem thêm
Nhiều người thường đặt câu hỏi Việt Nam có trà đạo không? Tại sao Việt Nam không có một nền văn hóa trà để sánh với trà đạo Nhật Bản, với trà nghệ Trung Hoa, với trà buổi chiều của Anh quốc? Nếu chúng ta cho rằng, đạo là con đường, là cung cách uống trà thì Việt Nam hẳn nhiên có trà đạo. Đó là cách uống trà của người Việt. Cách uống trà đó giản dị, gần gũi, nhưng cũng rất đỗi tinh tế như tâm hồn người Việt nên nó không là một cái đạo như trà đạo Nhật Bản, không quá cầu kỳ như trà...
Xem thêm

Âm thanh đẹp

Follow Us